Чоколадо и Мерцедес

Брегот на Слоновата Коска е еден од најголемите производители на какао . Оваа афричка држава произведува годишно околу 1,6 милиони тони какао. Жителите на оваа држава се фармери, на кои одгледувањето на какао им е основен извор на егзистенција пренесен од нивните претци. Од нивните прадедовци, па до денешните генерации, тие преживуваат како едни од најсиромашните луѓе на светот така што го продаваат својот род на какао и при тоа само слушнале дека од него се произведува нешто што се јаде и е многу вкусно. Верувале или не, но најголемиот број на фармери на какао никогаш во животот не вкусиле чоколадо. Илјадници од нив, од мали деца, па до својата смрт, од утро до вечер „црнчеле„ на плантажите на какао и никогаш не успеале да го вкусат скапиот и сладок производ наречен чоколадо. Мултинационалните компании за евтини пари откупиле милијарди тони какао од овие луѓе и го претвориле во скапи чоколадни производи, но луѓето кои ја произвеле основната суровина, умреле без да можат да си дозволат да вкусат нешто кое не би настанало доколку тие вредно не работеле по своите ниви. Оние кои не веруваат, можат лесно да го најдат на интернет хит-видеото за урнебесната реакција на овие фармери кога некој за прв пат ќе им даде да пробаат чоколадо.
Секако, Македонија е многу далеку од Брегот на Слоновата Коска. Тоа е така географски. Можеби изгледа така и кога зборуваме за какаото и чоколадите. Нашите претци не произведувале какао, ама сепак првпат пробале чооколадо тогаш кога пристигнувале првите пакети на американска помош после Втората светска војна. Во денешно време кај нас чоколадото и не е недостижен луксуз. Но приказната за Брегот на Слоновата Коска, какаото и чоколадото, кај нас се одвива на еден друг колосек. Имено, ако се продолжи со оваа политика на привлекување на инвестиции, нашиот пример ќе се вика: Македонија, автомобилски делови, мерцедес (ауди,БМВ…). Во Македонија започна да работи првата генерација на луѓе кои својот труд ќе го вградат во познатите марки на автомобили, но со сигурност до крајот на својот живот нема да можат со своите плати да заработат ниту за некое половно возило. Ваквата политика на однос кон странските инвеститори ќе ја зацементира истата судбина и на нивните деца, внуци и правнуци, слично како и на оние фармери од БСК.
Она што никако неможе и несака да го разбере оваа влада e дека странските вложувања треба да бидат само додаток на една здрава и растечка домашна економија , а не нејзин основен покренувач. Странските вложувања се основен покренувач на економијата во земји како Конго и Централноафриканската Република   каде во националните инвестиции  учествуваат со над 60%. Македонијакреира економски модел во кој преку глорифицирање на СДИ влегува во т.н. „замка на средна развиеност„ како што ја нарекуваат многумина автори . Во економската теорија тоа се опишува како модел на слепа улица во кој после периодот на краток и низок раст, се влегува во долгорочна стагнација од која неможе да се излезе.
Единствениот мотив за инвестирање во Македонија е врзан за  евтината работна сила ,поволниот даночен систем и повластувањата кои државата им ги дава на странците :директни финансиски трансфери , бесплатно земјиште и инфраструктура, послаба еколошка заштита и сл. (актуелните роуд шоуа се всушност промоција на ова). Во принцип , се нуди можност сите директни или индиректни трошоци за работа да бидат пониски отколку во развиените земји. Најчесто се работи за нови погони и, ако се реализираат, ефектот е брзо видлив. Но, колкав и да е ефектот, тој може да ја одведе земјата само од ниво на сиромаштија, до ниво на средна развиеност по што следува долготрајна стагнација на тоа ниво.
Проблемот со ваквите инвестиции произлегува од фактот дека тие остануваат само додека постојат поволностите што ги прават трошоците помали, отколку во некои други земји.Платите мора да останат ниски или во најмала рака пониски, отколку во други неразвиени земји. Бидејќи платите не растат, не се зголемуваат ни приходите од даноци и придонеси од плати. Непостоењето даноци на профит и другите поволности остануваат зацементирани засекогаш, бидејќи нивната промена значи ризик за селење на инвестицијата во друга држава. Биџетската каса останува празна. Најголем дел од профитот се пренесува во матичните земји. Најдобрите домашни кадри заминуваат во земјите каде што инвеститорот има нови инвестиции или во централата. БДП можеби ќе расте, но ефектот од таквиот раст не го чувствува домицилното населенит. (Катиќ, 2012).

Фактот дека скоро сите договори со странските инвеститори се тајна, остава простор за сомнеж дека тука се кријат и други субвенции и можна корупција. Фактот дека голем број од странските компании се подготвени да примаат вработени кои им ги доставуваат партиските комитети на ВМРО – ДПМНЕ и ДУИ, покажува отворен клиентелизам и „вкалкулиран„ рекет. Секако, круна на сето тоа е кога во одбрана на ниските плати во овие компании ќе се појави оној што е најмалку повикан, каков што е гувернерот на НБРМ. За да го одработи своето за оваа власт, Богов кој месечно инкасира најмалце 3 илјади евра ноншалантно изјавува: Странски директни инвестиции доаѓаат поради евтината работна сила, односно ниските плати. Ние не можеме да избегаме преку ноќ од тоа и тие веднаш да добиваат високи плати.
Некој сличен „налицкан„ тип ова истото им го кажал пред стотици години и на жителите на Брегот на Слоновата Коска, и тие сеуште чекаат. Тој таму највероватно бил странец-колонизатор, а овие се претставуваат дека се наши и дури дека се единствените патриоти кои пред се го сакаат својот народ.

Кире Наумов

(Колумната е објавена во Слободен печат, 06.12.2014)

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Напишете коментар

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Промени )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Промени )

Twitter слика

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Промени )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Промени )

Connecting to %s